از حذف پیکان تا عصر بعد از حذف 405
اجرای مرحلهای استانداردهای جدید خودرو در برنامه سازمان استاندارد
سازمان ملی استاندارد اعلام کرد که مجموعه استانداردهای فعلی صنعت خودرو همچنان معتبر است و برنامه ارتقای آنها بهسمت استانداردهای ۱۲۲گانه در جریان قرار دارد.
این اعلام در حالی مطرح شد که برخی قطعهسازان خواستار تعدیل الزامها و بازنگری در فرآیندهای نظارتی بهویژه در استانداردهای ۸۶گانه شدهاند. سازمان استاندارد تأکید دارد تولیدکنندگان موظف به رعایت استانداردهای اجباری در انواع خودروهای قابل شمارهگذاری هستند.
| دوره | تعداد استانداردها | بازه زمانی | تمرکز اصلی | استانداردها / ویژگیهای کلیدی | وضعیت و تأثیر بر صنعت |
| دوره استقرار و هسته اولیه | ۵۱ → ۵۵ گانه | اوایل دهه ۸۰ تا اواسط دهه ۹۰ | الزامات فنی پایه و اجزای فیزیکی خودرو | چراغها، آینهها، شیشهها، کمربند ایمنی، بوق، برفپاککن، استانداردهای اولیه ترمز | نخستین چارچوب استاندارد ملی بر اساس استانداردهای اروپایی ECE شکل گرفت؛ خودروهایی مانند پیکان به دلیل عدم انطباق با همین استانداردهای اولیه از خط تولید خارج شدند. |
| عصر جهش ایمنی و چالش پلتفرم | ۸۵ گانه | ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۲ | ایمنی فعال و حفاظت از عابر پیاده | ESC (کنترل پایداری)، TPMS (پایش فشار باد تایر)، AEBS (ترمز اضطراری پیشرفته)، استاندارد حفاظت از عابر پیاده، دیلایت و پوزیشنلایت | بزرگترین تحول استانداردی صنعت خودرو ایران؛ بسیاری از خودروهای قدیمی مانند پراید، پژو ۴۰۵ و تیبا به دلیل ناتوانی پلتفرم در نصب این فناوریها از چرخه تولید خارج شدند. |
| دوره گذار و تعلیق | همچنان ۸۵ گانه | ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۱ | تطبیق صنعت با محدودیتهای تحریم و تأمین زیرساخت الکترونیکی | برخی استانداردهای پیشرفته مانند ESC و AEBS با دشواری اجرا شدند | به دلیل تحریمها اجرای کامل برخی استانداردها با چالش مواجه شد و خودروسازان برای ایجاد زیرساختهای لازم فرصت بیشتری گرفتند. |
| عصر هوشمندسازی و خودروهای برقی | ۱۲۰ → ۱۲۲ گانه | ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۴ (دوره فعلی) | فناوریهای هوشمند، خودروهای برقی، نرمافزار و محیط زیست | ایمنی باتری خودروهای برقی، امنیت سایبری خودروهای متصل، سامانههای ADAS و لیدار (LiDAR)، استانداردهای بهرهوری انرژی | همگامسازی با استانداردهای اروپا (۲۰۲۴–۲۰۲۵) و گسترش الزامات برای خودروهای الکتریکی و متصل؛ حرکت صنعت خودرو به سمت فناوریهای هوشمند |
روند طرح مطالبات قطعهسازان درباره استانداردها
جمعی از تولیدکنندگان قطعات خودرو طی هفتههای اخیر با انتشار نامهها و بیانیههایی نسبت به دشواریهای تولید هشدار دادند و درخواست بازنگری در برخی مقررات زنجیره تأمین را مطرح کردند. در این درخواستها، به زمانبر بودن آزمونهای استاندارد و هزینههای رعایت مؤلفههای الزامآور، بهخصوص استانداردهای ۸۶گانه، اشاره و خواسته شده بخشی از سختگیریها تعدیل شود تا جریان تولید و عرضه خودرو سرعت گیرد.
چرا ارتقا پلکانی است؟ (محدودیت اجرایی)
در گزارشهای اخیر تأکید شده که انتقال از ۸۵ به ۱۲۲ استاندارد، نیازمند «تغییر طراحی» است. وقتی استانداردِ یک قطعه (مثلاً چراغ یا سیستم تعلیق) ارتقا مییابد، سازنده باید قالبها و طراحیهای خود را تغییر دهد که هزینهبر و زمانبر است. به همین دلیل سازمان ملی استاندارد با همکاری وزارت صمت، این ارتقا را به صورت «پلکانی» برنامهریزی کرده است تا به تولید آسیب نرسد.
توسعه استانداردهای خودرو از ۸۵گانه تا ۱۲۲گانه
پاییز سال گذشته اعلام شد که استانداردهای ۸۵گانه خودرو در حال اجراست و نسخه ۱۲۲گانه نیز تدوین شده اما اجرای آن منوط به تصویب و برنامهریزیهای بعدی است. طبق توضیحات ارائهشده، اعمال استانداردهای جدید قرار است بهصورت مرحلهای انجام شود. همچنین از سال ۱۴۰۳ استانداردسازی حدود هزار قطعه در دستور کار قرار گرفته که بین ۷۰۰ تا ۸۰۰ قطعه تکمیل شده و باقی قطعات همچنان در فرآیند استانداردسازی قرار دارند.
نمونهای از مهمترین استانداردهای ۸۵گانه
| حوزه | نمونه استاندارد |
| ایمنی فعال | کنترل پایداری (ESC)، هشدار انحراف از مسیر |
| ایمنی غیرفعال | استحکام کابین، حفاظت از عابر پیاده |
| سیستم ترمز | ترمز اضطراری پیشرفته، ABS |
| تجهیزات هشدار | TPMS، GSI، چراغ اتوماتیک |
| ایمنی عمومی | شیشه ایمنی، قلاب بکسل، چراغ مهشکن |
نظارت بر قطعات و محصول نهایی در سازمان استاندارد
مدیرکل نظارت بر اجرای استاندارد صنایع فلزی، دو محور اصلی نظارت در حوزه خودرو را شامل کنترل کیفیت قطعات و ارزیابی خودروی کامل اعلام کرد. به گفته او، ۵۶ ماده مصرفی در ساخت قطعات مشمول استاندارد اجباری هستند و تستهای دورهای امکان تشخیص کاهش کیفیت مواد اولیه را فراهم میکند. او تأکید کرد رعایت استانداردهای لازم در خودروهای قابل شمارهگذاری انجام میشود.
مسیر افزایش تعداد استانداردهای اجباری در دو دهه اخیر
بررسی روند توسعه استانداردها نشان میدهد تعداد موارد اجباری از ۱۱ استاندارد در سال ۱۳۸۲ به ۵۱ مورد در سال ۱۳۸۴ و سپس به ۸۵ مورد در سال ۱۳۹۶ رسیده است. اکنون هدفگذاری بر افزایش این الزامات به ۱۲۲ استاندارد قرار دارد. تفاوت تعداد استانداردهای لازم برای هر خودرو نیز به نوع محصول، شامل سواری، وانت یا کامیونت، و شرایط تولید آن بستگی دارد.
فهرست ۱۱ استاندارد اجباری خودرو در سال ۱۳۸۲
۱. استاندارد سیستم ترمز (الزامات عملکرد و ایمنی ترمز)
۲. استاندارد سیستم فرمان
۳. استاندارد کمربند ایمنی و نقاط اتصال آن
۴. استاندارد شیشه ایمنی خودرو
۵. استاندارد چراغها و تجهیزات روشنایی جلو و عقب
۶. استاندارد آینههای دید عقب
۷. استاندارد بوق خودرو
۸. استاندارد تایر (لاستیک) و رینگ
۹. استاندارد مخزن سوخت و ایمنی آن
۱۰. استاندارد آلایندگی گازهای خروجی (سطح یورو ۲ در آن مقطع)
۱۱. استاندارد سطح صدای مجاز (نویز خارجی خودرو)
تأثیر وقفههای تولید و درخواستهای اخیر خودروسازان
در پی وقفههای بهوجودآمده در جریان تولید طی جنگ ۱۲روزه و رخدادهای اخیر، برخی خودروسازان و قطعهسازان درخواست بازنگری در برخی استانداردها را مطرح کردهاند. طبق توضیحات ارائهشده، تغییر در استاندارد یک قطعه میتواند نیازمند بازطراحی کامل آن باشد و هزینههای این بازطراحی ممکن است بیش از هزینه اجرای استاندارد فعلی تمام شود.
در حال حاضر تمام ۸۵ استاندارد موردنیاز برای خودروهای مشمول اجرا میشود و تأخیر احتمالی صرفاً به آزمونهای استاندارد مربوط است.
برنامه زمانبندی شده برای اجرای استانداردهای ۱۲۲گانه
اقدامات مربوط به بهروزرسانی استانداردهای خودرو در دوره اخیر آغاز شده، اما تحقق این ارتقا وابسته به پیشبینی تغییرات در طراحی و کیفیت قطعات است و بهصورت تدریجی پیش میرود. برنامه مشترک سازمان استاندارد و وزارت صمت نیز بر این محور است که استانداردهای ۱۲۲گانه بهصورت مرحلهای اجرا شود؛ بدین صورت که موارد کمزمانتر زودتر عملیاتی شوند و موارد پیچیدهتر فرصت بیشتری برای اجرا داشته باشند.
جمعبندی
سازمان ملی استاندارد با تأکید بر تداوم الزامهای موجود و آمادهسازی برای اجرای استانداردهای ۱۲۲گانه، اعلام کرده فرآیند ارتقا بهصورت پلکانی انجام میشود. طبق اعلام این سازمان، خودروهای قابل شمارهگذاری تمامی استانداردهای اجباری مرتبط را رعایت میکنند.
روند تاریخی
- ۱۳۹۶–۱۳۹۹: تدوین و اجرای تدریجی استانداردهای ۸۵گانه
- ۱۴۰۰–۱۴۰۲: فشار اجتماعی و سیاسی به دلیل تصادفات سنگین
- ۱۴۰۳–۱۴۰۴: سختگیری بیشتر، حذف خودروهای غیراستاندارد
- ۱۴۰۴–۱۴۰۵: ارتقا به ۱۲۲ استاندارد و تدوین برنامه راهبردی ۲۰ ساله
