با وجود گیربکس‌های ۱۰ سرعته

بی‌ام‌و و زداف همکاری خود برای استفاده و توسعه گیربکس ۸ سرعته 8HP را تا اواخر دهه ۲۰۳۰ ادامه می‌دهند. این تصمیم در بازاری گرفته شده که گیربکس‌های ۹ و ۱۰ سرعته مدت‌هاست وارد خودروهای تولیدی شده‌اند.

با این حال، تعداد بیشتر دنده همیشه به معنی عملکرد یا مصرف سوخت بهتر نیست. بررسی‌های فنی نشان می‌دهد از حدود ۸ دنده به بعد، افزایش تعداد نسبت‌ها سود کمتری ایجاد می‌کند و عواملی مانند گستره ضرایب، اصطکاک، وزن و شیوه تعویض دنده اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

بی‌ام‌و چرا استفاده از گیربکس ۸ سرعته را ادامه می‌دهد؟

زداف و گروه بی‌ام‌و در فوریه ۲۰۲۶ قرارداد بلندمدتی به ارزش چند میلیارد یورو امضا کردند که تا اواخر دهه ۲۰۳۰ ادامه دارد. محور این قرارداد، تأمین و توسعه بیشتر خانواده گیربکس 8HP با تمرکز ویژه بر قوای محرکه برقی‌شده است. بنابراین بی‌ام‌و فعلاً برنامه‌ای برای کنارگذاشتن این معماری صرفاً به‌دلیل وجود گیربکس‌های دارای دنده بیشتر ندارد.

این انتخاب ادامه مسیری است که بی‌ام‌و از سال ۲۰۰۹ آغاز کرد. سری ۷ مدل 760Li نخستین خودروی تولیدی این شرکت بود که با گیربکس اتوماتیک ۸ سرعته جدید عرضه شد. نسل‌های بعدی این جعبه‌دنده به‌تدریج برای موتورهای مختلف و سپس سامانه‌های هیبریدی توسعه پیدا کردند.

داشتن دنده بیشتر چه کمکی به خودرو می‌کند؟

افزایش تعداد دنده به مهندسان اجازه می‌دهد نسبت‌های انتقال را با فاصله کمتری کنار هم قرار دهند. موتور در نتیجه می‌تواند در شرایط بیشتری نزدیک محدوده مناسب دور موتور کار کند؛ موضوعی که روی مصرف سوخت، پاسخ پیشرانه و نرمی تعویض‌ها اثر می‌گذارد.

گزارش روند فناوری خودرو در آمریکا نیز توضیح می‌دهد گیربکس‌هایی با تعداد نسبت بیشتر، فرصت بیشتری برای نگه‌داشتن موتور نزدیک محدوده بیشترین بازده ایجاد می‌کنند. به همین دلیل صنعت خودرو طی چند دهه از گیربکس‌های سه و چهار سرعته به نمونه‌های شش، هشت، ۹ و ۱۰ سرعته رسیده است.

چرا ۱۰ دنده همیشه از ۸ دنده بهتر نیست؟

مزیت اضافه‌کردن دنده‌ها در یک نقطه شروع به کاهش می‌کند. یک بررسی مهندسی منتشرشده در SAE نشان می‌دهد سود حاصل از افزایش تعداد دنده از حدود ۸ سرعت به بعد به محدوده نسبتاً ثابتی نزدیک می‌شود؛ هرچند نقطه بهینه می‌تواند بسته به موتور و نوع خودرو متفاوت باشد و در برخی کاربردها تا ۱۰ دنده ادامه پیدا کند.

تعداد بیشتر نسبت‌ها ممکن است به قطعات، وزن و اصطکاک بیشتری نیز نیاز داشته باشد. ارزیابی فنی آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا نیز به همین بازده نزولی اشاره می‌کند: اضافه‌شدن مجموعه‌های دنده می‌تواند بخشی از منفعت حاصل از افزایش تعداد نسبت‌ها را با افزایش وزن و اصطکاک خنثی کند. تعداد بیشتر تعویض‌ها نیز باید به شکلی مدیریت شود که راننده آن را به صورت جابه‌جایی مداوم دنده احساس نکند.

پس مقایسه یک گیربکس ۸ سرعته و ۱۰ سرعته تنها با شمردن دنده‌ها نتیجه دقیقی نمی‌دهد. گستره ضرایب، تلفات داخلی، هماهنگی با موتور و نرم‌افزار کنترل گیربکس در عملکرد نهایی نقش دارند.

چه چیزی گیربکس 8HP زداف را ماندگار کرده است؟

ساختار 8HP یکی از دلایل ادامه استفاده از آن است. زداف در این گیربکس با چهار مجموعه دنده سیاره‌ای و پنج عنصر تعویض، هشت نسبت جلو ایجاد کرده است. در هر دنده نیز تنها دو عنصر تعویض باز می‌مانند تا تلفات ناشی از اصطکاک داخلی کاهش پیدا کند.

این خانواده محدود به یک گروه مشخص از خودروها هم نیست. نسخه‌های مختلف 8HP برای گشتاورهای حدود ۲۲۰ تا ۱۰۰۰ نیوتن‌متر طراحی شده‌اند و امکان استفاده در خودروهای بنزینی، هیبرید خفیف و پلاگین هیبرید را دارند. این انعطاف به خودروساز اجازه می‌دهد یک معماری پایه را برای چند نوع قوای محرکه به کار بگیرد.

گیربکس ۸ سرعته هنوز چقدر رایج است؟

داده‌های جدید بازار آمریکا نشان می‌دهد گیربکس ۸ سرعته هنوز سهم قابل توجهی از خودروهای جدید دارد. در مدل‌سال ۲۰۲۴، حدود ۳۳ درصد خودروهای جدید تولیدشده در آمریکا از گیربکس ۸ سرعته استفاده می‌کردند و این تعداد دنده از سال ۲۰۱۹ پرکاربردترین گروه در این بازار بوده است. خودروهای دارای ۹ دنده یا بیشتر نیز سهمی بالاتر از ۲۰ درصد داشتند.

این آمار نشان نمی‌دهد ۸ دنده برای تمام خودروها بهترین انتخاب است. موتورهای دیزلی در همان داده‌ها بیشتر با گیربکس ۱۰ سرعته دیده می‌شوند و خودروسازان بسته به نوع پیشرانه، وزن خودرو و هدف طراحی از راهکارهای متفاوت استفاده می‌کنند.

عصر هیبرید چه تغییری در گیربکس 8HP ایجاد کرده است؟

ادامه همکاری بی‌ام‌و و زداف بیشتر از آنکه حفظ یک گیربکس قدیمی باشد، به توسعه همین معماری برای نسل جدید قوای محرکه مربوط است. زداف در سال ۲۰۲۵ نسخه تکامل‌یافته 8HP evo را معرفی کرد که برای طیف گسترده‌ای از خودروهای هیبریدی طراحی شده است.

این روند با تغییر بازار خودرو هم هماهنگ است. داده‌های مدل‌سال ۲۰۲۴ آمریکا نشان می‌دهد هیبریدهای خفیف بیشتر از گیربکس‌های ۸ یا ۹ سرعته استفاده می‌کنند؛ در مقابل، بسیاری از هیبریدهای کامل به سامانه‌های هیبریدی با ساختار متفاوت روی آورده‌اند و خودروهای تمام‌برقی عموماً تنها یک نسبت انتقال دارند.

به همین دلیل قرارداد تازه بی‌ام‌و و زداف را نمی‌توان نشانه توقف فناوری گیربکس دانست. مسیر توسعه 8HP اکنون بیشتر بر کاهش تلفات، هماهنگی با موتور برقی و انعطاف در قوای محرکه هیبریدی متمرکز شده است؛ حوزه‌هایی که در آن‌ها اضافه‌کردن یک یا دو دنده بیشتر الزاماً مزیت تعیین‌کننده‌ای ایجاد نمی‌کند.