چرا خودروهای ایران این‌قدر سفیدند؟
انتخاب خریدار یا ترکیب عرضه کارخانه‌ها؟
سفید در سال ۲۰۲۵ با سهم ۲۹ درصدی همچنان پرکاربردترین رنگ خودرو در جهان بوده است، اما فراوانی خودروهای سفید در ایران را نمی‌توان فقط با سلیقه خریداران توضیح داد. بررسی بخشنامه‌های فروش سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد در بسیاری از خودروهای داخلی و مونتاژی، انتخاب مشتری از ابتدا به سفید، مشکی و خاکستری محدود شده و بعضی مدل‌ها فقط با رنگ سفید عرضه شده‌اند. بنابراین بخشی از آنچه در خیابان و بازار دست‌دوم ایران می‌بینیم، نتیجه ترکیب تولید و عرضه خودروسازان نیز هست.
سفید در جهان اول است، اما ایران الگوی متفاوتی دارد
گزارش اکسالتا برای سال ۲۰۲۵ سهم سفید را ۲۹ درصد از خودروهای تولیدشده در بازارهای مورد بررسی اعلام می‌کند. مشکی با ۲۳ درصد و خاکستری با ۲۲ درصد بعد از آن قرار دارند؛ یعنی رنگ‌های خنثی در کل صنعت خودرو دست بالا را دارند.
برای ایران آمار رسمی و سراسری به‌روز از سهم هر رنگ در ناوگان یا فروش سال ۱۴۰۵ در دسترس عمومی نیست. یکی از معدود داده‌های بازار، بررسی آگهی‌های دیوار و شیپور در سال ۱۴۰۲ است که در آن سفید ۵۳ درصد آگهی‌ها را تشکیل می‌داد؛ مشکی ۱۳ درصد و نقره‌ای ۸ درصد سهم داشتند. این آمار وضعیت کل ناوگان امروز ایران را نشان نمی‌دهد، اما فاصله آن با سهم جهانی سفید قابل توجه است.
خریدار ایرانی همیشه پالت کامل رنگ را انتخاب نمی‌کند
بخشنامه‌های فروش ۱۴۰۵ تصویر مهم‌تری از ماجرا نشان می‌دهند. در فروش شهریور سایپا، کوییک S، سهند S دوگانه‌سوز و سیتروئن C3-XR فقط با رنگ سفید عرضه شدند. چانگان CS55 پلاس نیز به سه انتخاب سفید صدفی، مشکی و خاکستری محدود بود.
در فروش تیرماه ایران‌خودرو نیز خانواده‌هایی مانند پژو ۲۰۷، تارا، دنا پلاس، رانا پلاس و سورن پلاس عمدتاً در مجموعه محدودی از رنگ‌های سفید و مشکی یا رنگ‌های خنثی مشخص عرضه شدند.
این وضعیت فقط به دو خودروساز بزرگ محدود نیست. کرمان موتور در یکی از طرح‌های اردیبهشت ۱۴۰۵، ایگل، جک J4، KMC SR3 و KMC X5 را در سه رنگ سفید، مشکی و خاکستری عرضه کرد. بهمن موتور نیز برای فیدلیتی الیت در مرداد همان سال تنها سفید و مشکی را در جدول فروش قرار داد.
در چنین بازاری، فراوانی یک رنگ را نمی‌توان مستقیماً معادل «محبوبیت انتخابی» آن دانست؛ چون مشتری ابتدا از میان رنگ‌هایی انتخاب می‌کند که در برنامه تولید و فروش وجود دارند.
چرا محدودکردن تعداد رنگ برای کارخانه اهمیت دارد؟
تنوع رنگ در خط تولید فقط مسئله طراحی نیست. هر بار که رنگ بدنه در خط رنگ تغییر می‌کند، تجهیزات باید رنگ قبلی را تخلیه و مسیر انتقال را برای رنگ بعدی آماده کنند. این فرایند زمان، مواد رنگ و مواد شست‌وشو مصرف می‌کند.
شرکت Dürr که تجهیزات خطوط رنگ خودروسازی را می‌سازد، اعلام کرده کاهش دفعات تغییر رنگ باعث کاهش اتلاف رنگ، مراحل شست‌وشو و انتشار ترکیبات آلی فرار می‌شود. در یکی از طراحی‌های جدید این شرکت، اختصاص یک کابین به یک رنگ می‌تواند اتلاف ناشی از تغییر رنگ را تا ۱۰ درصد کاهش دهد.
این داده ثابت نمی‌کند که سفید همیشه ارزان‌ترین رنگ برای تولید است. تفاوت اصلی در تیراژ و تکرار یک رنگ در خط تولید است؛ هرچه تعداد خودروهای هم‌رنگ پشت سر هم بیشتر باشد، نیاز به تغییر رنگ و پاک‌سازی تجهیزات کمتر می‌شود.
سفید چگونه خودش را در بازار ایران بازتولید می‌کند؟
ترکیب عرضه کارخانه به‌مرور وارد بازار دست‌دوم می‌شود. اگر بخش بزرگی از تولید یک خودرو سفید باشد، چند سال بعد همان رنگ در آگهی‌های کارکرده نیز فراوان‌تر خواهد بود. خریدار هنگام فروش دوباره با بازاری روبه‌رو می‌شود که سفید در آن عادی‌تر و قابل مقایسه‌تر است؛ همین وضعیت می‌تواند انتخاب رنگ خنثی را در خرید بعدی تقویت کند.
بررسی آگهی‌های سال ۱۴۰۲ نیز همین تمرکز را نشان می‌داد: سفید، مشکی و نقره‌ای روی هم ۷۴ درصد خودروهای بررسی‌شده در دیوار و شیپور را تشکیل می‌دادند.
بنابراین رابطه عرضه و تقاضا در بازار رنگ خودرو یک‌طرفه نیست. خودروساز بر اساس تیراژ و برنامه تولید، تعداد محدودی رنگ عرضه می‌کند؛ همان خودروها بعداً ترکیب بازار دست‌دوم را می‌سازند و ساختار بازار دست‌دوم نیز دوباره بر انتخاب مشتری اثر می‌گذارد.
بازار جهانی آرام‌آرام رنگی‌تر می‌شود
این در حالی است که در بازار جهانی حرکت کوچکی به سمت تنوع بیشتر دیده می‌شود. اکسالتا در گزارش ۲۰۲۵ همچنان سفید، مشکی و خاکستری را سه رنگ اصلی می‌داند، اما از رشد بعضی رنگ‌های غیرخنثی در مناطق مختلف خبر می‌دهد. BASF نیز در گزارش همان سال کاهش سهم سفید و رشد خاکستری و سبز را ثبت کرده است.
تفاوت مهم برای بازار ایران این است که ورود یک رنگ تازه به خیابان فقط به علاقه خریدار وابسته نیست. تا زمانی که بسیاری از خودروهای پرتعداد با پالت محدود وارد طرح‌های فروش شوند، ترکیب رنگ ناوگان نیز با سرعت کمتری تغییر خواهد کرد.
پس وقتی تعداد زیاد خودروهای سفید در خیابان‌های ایران را می‌بینیم، بخشی از پاسخ به سلیقه خریدار مربوط می‌شود؛ اما بخشنامه‌های فروش ۱۴۰۵ نشان می‌دهند آنچه کارخانه برای انتخاب در اختیار مشتری می‌گذارد نیز بخشی از این تصویر را ساخته است.
