تردد ۲.۶ میلیون خودروی فرسوده؛ زنگ خطر جدی برای آلودگی هوا و مصرف سوخت کشور
در حالی که موضوع آلودگی هوا و مصرف بالای سوختهای فسیلی دوباره در مرکز توجه دولت و جامعه قرار گرفته، تازهترین گزارشها نشان میدهد بیش از ۲.۶ میلیون خودروی سواری و وانت فرسوده بالای ۲۰ سال همچنان در خیابانهای کشور تردد میکنند؛ ناوگانی که سهم بالایی از انتشار آلایندهها، مصرف بنزین و ناترازی انرژی را به خود اختصاص داده و به یکی از اصلیترین عوامل تشدید بحران هوای کلانشهرها تبدیل شده است.
طبق بررسیها، این ناوگان فرسوده سالانه حدود ۸ میلیارد لیتر بنزین مصرف میکند؛ رقمی که اثر مستقیم بر شبکه تأمین سوخت، هزینههای ملی و آلودگی شهری دارد. در سناریوی حذف کامل این خودروها، امکان کاهش روزانه ۲۲ میلیون لیتر مصرف بنزین وجود دارد؛ عددی که میتواند فشار فعلی بر پالایشگاهها و شبکه توزیع را بهشکل چشمگیری کاهش دهد و نقش تعیینکنندهای در مدیریت ناترازی انرژی ایفا کند.
چرا خروج خودروهای فرسوده کلید کاهش آلودگی هواست؟
تحقیقات نشان میدهد بخش مهمی از ذرات معلق، گازهای سمی و آلودگی صوتی در تهران، مشهد، تبریز، اصفهان و دیگر کلانشهرها حاصل تردد خودروهایی است که فناوری موتور آنها متعلق به دو دهه پیش است.
این خودروها چند برابر خودروهای جدید آلایندگی دارند و فاقد استانداردهای بهروز زیستمحیطی هستند؛ به همین دلیل نوسازی ناوگان، سریعترین و مؤثرترین مسیر برای کاهش آلودگی هوا بهحساب میآید.
در کنار این موضوع، استفاده از خودروهای برقی و هیبریدی استاندارد میتواند سهم قابلتوجهی در کاهش آلایندگی داشته باشد. طرحهایی مانند نوسازی تاکسیها، توسعه موتورسیکلت برقی و ورود اتوبوسهای برقی در همین مسیر تعریف شده و در حال اجراست.
هدفگذاری اسقاط ۵۰۰ هزار خودرو، اما سرعت اسقاط پایین است
طبق برنامه هفتم توسعه، سالانه باید ۵۰۰ هزار خودرو فرسوده از چرخه مصرف خارج شود. عملکرد سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نشان میدهد اجرای این طرح تاکنون به کاهش ۱.۵ میلیارد لیتر مصرف بنزین کمک کرده، اما منابع مالی ناکافی و مشکلات اجرایی، سرعت نوسازی را پایین آورده است.
در حالی که قانون تولید خودرو الزام میکند خودروسازان به ازای تولید هر ۴ خودروی جدید، یک خودرو فرسوده اسقاط کنند، تحقق کامل این نسبت وابسته به حجم تولید سالانه است. اگر تولید سالانه کشور به ۱.۵ میلیون دستگاه برسد، باید حداقل ۳۷۵ هزار اسقاط صورت گیرد؛ رقمی که هنوز فاصله زیادی با هدفگذاری رسمی دارد.
نقش صندوق «صحا» در نوسازی ناوگان و چالش کمبود بودجه
ستاد نوسازی ناوگان اعلام کرده از ۱۰ هزار میلیارد تومان بودجه پیشبینیشده برای صندوق حمایت از تحقیقات و توسعه صنایع پیشرفته (صحا)، تنها ۶ هزار میلیارد تومان در دسترس است و ۴ هزار میلیارد تومان آن برای پرداخت مطالبات گندمکاران هزینه شده و هنوز بازنگشته است. این کسری بودجه، برخی پروژههای نوسازی را با تأخیر مواجه کرده است.
با وجود این، طرحهای زیر با منابع موجود در حال اجراست:
- نوسازی ۹۶ هزار تاکسی و موتورسیکلت برقی
- تأمین ۲۰ هزار موتورسیکلت برقی با همکاری شرکت ملی پخش
- اجرای پروژه ۱٬۵۳۴ اتوبوس برقی در همکاری با ۷ شرکت خودروساز
- اختصاص تسهیلات ویژه برای خرید خودروهای پاک
تسهیلات ویژه برای نوسازی و توسعه حملونقل برقی
برای تسریع فرایند جایگزینی خودروهای آلاینده، تسهیلات زیر در نظر گرفته شده است:
- ۱.۲ میلیارد تومان وام بدون بهره برای خرید خودرو برقی (۶۰ ماهه – قسط حدود ۱۲ میلیون تومان)
- ۴۰۰ میلیون تومان وام نوسازی تاکسی فرسوده
- ۱۲۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان تسهیلات برای جایگزینی موتورسیکلتهای کاربراتوری
این مشوقها با هدف کاهش آلودگی، مدیریت مصرف سوخت و تقویت حضور خودروهای برقی و دوگانهسوز استاندارد در ناوگان شهری ارائه میشود.
چرا نوسازی ناوگان باید سریعتر شود؟
نوسازی ناوگان فرسوده، فقط یک پروژه حملونقل یا انرژی نیست؛ بلکه اقدامی مؤثر بر:
- سلامت عمومی
- کاهش هزینههای درمانی
- کاهش آلودگی هوای کلانشهرها
- مدیریت مصرف سوخت ملی
- کاهش فشار بر پالایشگاهها و شبکه انرژی
- توسعه حملونقل پاک
است. کاهش انتشار آلایندهها در مقیاس میلیونها خودرو میتواند در کوتاهمدت کیفیت هوای شهرها را متحول کند.
جمعبندی
آمار ۲.۶ میلیون خودروی فرسوده در حال تردد، هشداری جدی برای سلامت شهرها و مصرف سوخت کشور است. در شرایطی که آلودگی هوا سالانه دهها هزار قربانی میگیرد، تسریع اسقاط، توسعه خودروهای برقی و هیبریدی و بازگشت منابع مالی صندوق صحا، سه محور کلیدی برای موفقیت برنامه نوسازی هستند. اجرای کامل این اقدامات میتواند آیندهای با هوای سالمتر، مصرف سوخت کمتر و حملونقل کارآمدتر برای کشور رقم بزند.
