رتبه هفتم زیر سایه افت تولید

ویکی‌شاپ را در گوگل منتخب کنید

آمار سال ۲۰۲۵، ایران را در فهرست Seasia Stats میان هفت تولیدکننده بزرگ خودرو در آسیا قرار می‌دهد. این جایگاه در نگاه اول امیدوارکننده به نظر می‌رسد؛ اما بررسی روند سالانه و شیوه دسته‌بندی کشورها تصویر متفاوتی نشان می‌دهد. تیراژ داخلی کاهش یافته و محاسبه ترکیه به‌عنوان کشور آسیایی می‌تواند رتبه ایران را نیز جابه‌جا کند.

نقشه تولید آسیا از چین آغاز می‌شود

براساس داده‌های سازمان بین‌المللی سازندگان وسایل نقلیه موتوری یا OICA، چین بزرگ‌ترین مرکز تولید خودرو در آسیا و جهان است. ژاپن، هند و کره جنوبی در رده‌های بعدی قرار دارند و فاصله میان چهار کشور نخست و دیگر تولیدکنندگان منطقه قابل‌توجه است. ایران نیز بعد از تایلند و اندونزی و بالاتر از مالزی قرار گرفته است.

ایران؛ حفظ جایگاه در سال کاهش تیراژ

تولید خودرو در ایران طی سال ۲۰۲۴ به یک میلیون و ۷۷ هزار و ۸۳۹ دستگاه رسیده بود. مقایسه این رقم با عملکرد سال بعد، افت ۱۵.۱ درصدی را نشان می‌دهد؛ شدیدترین کاهش میان کشورهای اصلی حاضر در این فهرست.

با وجود این عقب‌نشینی، ترتیب ایران تغییر نکرد؛ زیرا مالزی نیز سال کم‌رمقی را پشت سر گذاشت و تولیدکنندگان پایین‌تر هنوز فاصله محسوسی با ایران دارند. در مقابل، اندونزی با برتری حدود ۲۳۲ هزار دستگاهی، جایگاه ششم را حفظ کرده است. جبران این فاصله به افزایش سالانه تیراژ نیاز دارد، نه صرفاً حفظ سطح فعلی تولید.

مرز جغرافیا رتبه ایران را جابه‌جا می‌کند

عنوان «هفتمین تولیدکننده بزرگ آسیا» به روش دسته‌بندی Seasia Stats وابسته است. این منبع ترکیه را در میان کشورهای آسیایی قرار نداده؛ درحالی‌که بخش بزرگی از خاک این کشور در آسیا واقع شده و آمار OICA تولید یک میلیون و ۴۱۹ هزار و ۴۶۴ دستگاه را برای آن ثبت کرده است.

اگر ترکیه در جدول آسیایی محاسبه شود، بین تایلند و اندونزی قرار می‌گیرد و ایران به جایگاه هشتم می‌رسد. بنابراین رتبه هفتم را باید نتیجه چینش همین منبع دانست، نه جایگاهی قطعی در تمام تقسیم‌بندی‌های جغرافیایی.

فاصله چین با یک رتبه معمولی توضیح داده نمی‌شود

تولید چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۰.۴ درصد افزایش یافت و سهم این کشور از کل تیراژ جهانی به ۳۵.۸ درصد رسید. این قدرت تولیدی با عبارت «رتبه نخست» به‌تنهایی توصیف نمی‌شود؛ زیرا خروجی کارخانه‌های چینی بیش از چهار برابر ژاپن، حدود پنج برابر هند و نزدیک به ۳۸ برابر ایران است.

آسیا و اقیانوسیه در همین سال حدود ۵۹.۲ میلیون دستگاه وسیله نقلیه تولید کردند و بیش از ۶۱ درصد خروجی جهان را در اختیار گرفتند. چین به‌تنهایی نزدیک به ۵۸ درصد تولید این منطقه را تأمین کرده است.

خودرو در این آمار چه معنایی دارد؟

ارقام OICA فقط خودروهای سواری را پوشش نمی‌دهند. این سازمان مجموع تولید سواری‌ها، مدل‌های تجاری سبک، کامیون‌ها، اتوبوس‌ها و مینی‌بوس‌ها را محاسبه می‌کند. به همین دلیل، تفاوت ساختار صنعتی کشورها بر نتیجه اثر می‌گذارد؛ برای نمونه بخشی از آمار برخی تولیدکنندگان به وانت، کامیون یا اتوبوس اختصاص دارد.

عبارت دقیق برای معرفی این داده‌ها «مجموع تولید وسایل نقلیه موتوری» است. استفاده از عنوان «تولید خودروهای سواری» دامنه گزارش را محدود می‌کند و تصویر درستی از آمار ارائه نمی‌دهد.

رتبه تولید چه چیزی را نشان نمی‌دهد؟

این فهرست فقط تعداد وسایل نقلیه تولیدشده را مقایسه می‌کند. کیفیت محصول، فناوری ساخت، داخلی‌سازی، ارزش صادرات، بهره‌وری کارخانه‌ها و میزان رقابت‌پذیری در آن دخالتی ندارند. ممکن است کشوری تیراژ بالایی داشته باشد، اما سهم کمی از بازارهای صادراتی یا فناوری‌های جدید به دست آورد.

جایگاه ایران نشان می‌دهد صنعت خودرو کشور همچنان ظرفیت تولید گسترده‌ای دارد؛ بااین‌حال کاهش سالانه خروجی، فاصله با دو رقیب نزدیک آسیایی و محدودیت حضور در بازارهای جهانی، اجازه نمی‌دهد رتبه هفتم به‌تنهایی نشانه رشد این صنعت تلقی شود.

مسیر ایران در جدول سال بعد به کجا می‌رسد؟

ایران برای نزدیک‌شدن به اندونزی باید افت تولید را متوقف کند و بیش از فاصله فعلی دو کشور به تیراژ خود بیفزاید. از سوی دیگر، مالزی ۱۶۷ هزار و ۴۳۰ دستگاه پایین‌تر قرار دارد و افزایش تولید آن می‌تواند فاصله را کاهش دهد.

در نتیجه، جایگاه سال آینده بیش از آنکه به عنوان فعلی وابسته باشد، به سرعت بازیابی تولید داخل و عملکرد رقبای منطقه‌ای بستگی دارد. رتبه هفتم همچنان قابل‌توجه است، اما روند نزولی سال ۲۰۲۵ مهم‌ترین داده‌ای است که باید در کنار آن دیده شود.