جهش قیمت خودرو سقف پوشش بیمه را بیاثر کرد
بسیاری از مدلهای اقتصادی از محدوده «متعارف» خارج شدند
افزایش بهای خودرو باعث شده بخش مهمی از خسارت تصادف برای بسیاری از مالکان از جیب پرداخت شود
رشد شدید قیمت خودرو در ایران، فاصله میان ارزش واقعی خودروها و سقف جبران خسارت در بیمه شخص ثالث را بیشتر کرده است. بر اساس ضابطه فعلی، در سال ۱۴۰۵ خودروهای با ارزش بیش از حدود ۱.۴ میلیارد تومان در گروه «نامتعارف» قرار میگیرند؛ به همین دلیل در تصادف، خسارت این خودروها بهطور کامل از محل بیمه طرف مقابل جبران نمیشود.
معیار خودرو متعارف در سال ۱۴۰۵ چگونه تعیین میشود؟
در قانون بیمه شخص ثالث، مرز میان خودروی متعارف و نامتعارف با ارزش مالی خودرو سنجیده میشود. ملاک موجود، ۵۰ درصد دیه مرد مسلمان است و با تعیین دیه ۲.۸ میلیارد تومانی برای سال ۱۴۰۵، سقف خودروی متعارف به حدود ۱.۴ میلیارد تومان رسیده است. این چارچوب روی کاغذ مشخص است، اما با قیمتهای جاری بازار فاصله قابل توجهی پیدا کرده است.
جدول مبنای تعیین خودروی متعارف
| رقم | شاخص |
| ۲.۸ میلیارد تومان | دیه سال ۱۴۰۵ |
| حدود ۱.۴ میلیارد تومان | سقف خودروی متعارف |
| ۵۰ درصد دیه | مبنای قانونی |
بسیاری از خودروهای رایج بازار دیگر در محدوده متعارف قرار نمیگیرند
قیمت برخی خودروهایی که در بازار داخلی بهعنوان گزینههای عمومی یا میانرده شناخته میشوند، اکنون از این سقف عبور کرده است. دنا معمولی با وجود قرار گرفتن در مرز ۱.۴ میلیارد تومان در نرخ کارخانه، در بازار تا حدود ۲.۲ میلیارد تومان قیمت دارد. شاهین پلاس اتوماتیک و ریرا نیز با فاصله بیشتری از محدوده تعیینشده عبور کردهاند.
جدول قیمت برخی خودروها در مقایسه با سقف بیمه
| قیمت کارخانه | قیمت بازار | وضعیت نسبت به سقف ۱.۴ میلیارد تومان | خودرو |
| حدود ۱.۴ میلیارد تومان | حدود ۲.۲ میلیارد تومان | در بازار بالاتر از سقف | دنا معمولی |
| ۱.۵۶ میلیارد تومان | حدود ۲.۹ میلیارد تومان | بالاتر از سقف | شاهین پلاس اتوماتیک |
| ۲.۲۷ میلیارد تومان | حدود ۳.۵ میلیارد تومان | بالاتر از سقف | ریرا |
در تصادف، زیان مازاد برای مالک خودرو باقی میماند
پیامد این وضعیت برای دارندگان خودرو روشن است: اگر خودرویی که ارزش آن بالاتر از سقف متعارف است دچار خسارت شود، بیمه شخص ثالث مقصر تنها تا حد مقرر پرداخت خواهد کرد. بنابراین حتی در حالتی که مالک خودرو نقشی در ایجاد تصادف نداشته باشد، بخشی از هزینه تعمیر و تعویض قطعات بر عهده خود او قرار میگیرد؛ موضوعی که با رشد قیمت لوازم و اجرت تعمیر، سنگینتر شده است.
اختلاف میان قانون و واقعیت بازار فشار بیشتری بر مصرفکننده وارد کرده است
بازار خودرو در شرایطی به این نقطه رسیده که برخی مدلهای نهچندان لوکس از نظر قیمت، در عمل در جایگاه خودروهای گرانقیمت قرار گرفتهاند. در نتیجه، مالک برای خرید خودرو هزینه بالایی میپردازد، اما در زمان بروز حادثه از پوشش متناسب با ارزش روز آن برخوردار نیست. این شکاف، کارکرد عملی دستهبندی موجود در بیمه را برای بخشی از خودروهای بازار کماثر کرده است.
شرکتهای بیمه نیز با افزایش تعهدات مالی روبهرو شدهاند
همزمان با افزایش قیمت خودرو، هزینه احتمالی جبران خسارت برای صنعت بیمه نیز رشد کرده است. در چنین فضایی، تکیه بر چارچوبهای قانونی پیشین به ابزاری برای محدود نگه داشتن ریسک تبدیل شده، اما نتیجه آن، فاصله بیشتر میان ضابطه رسمی و واقعیت زندگی روزمره مردم است. به این ترتیب، هم بیمهگران با فشار مالی روبهرو هستند و هم بیمهگذاران از پوشش ناکافی گلایه دارند.
توصیه به بیمه بدنه، جای خالی اصلاح ساختاری را پر نکرده است
راهکاری که معمولاً در چنین شرایطی مطرح میشود، خرید بیمه بدنه است. با این حال، این پیشنهاد بیشتر به معنای افزودن هزینهای تازه به سبد خانوار است تا رفع ریشهای مسئله. در نبود بازنگری در معیارهای قانونی یا سازوکارهای جبران خسارت، بار اصلی همچنان به مصرفکننده منتقل میشود؛ مصرفکنندهای که پیشتر نیز هزینه بالای خرید خودرو را تحمل کرده است.
جمعبندی
افزایش قیمت خودرو در سال ۱۴۰۵ باعث شده حتی شماری از مدلهای رایج بازار از سقف خودروی متعارف در بیمه شخص ثالث عبور کنند. اگر تغییری در مبنای محاسبه یا ضوابط پوشش خسارت ایجاد نشود، فاصله میان ارزش روز خودروها و میزان پرداخت بیمه همچنان پابرجا خواهد ماند و مالکان در زمان تصادف با هزینههای جبراننشده بیشتری روبهرو میشوند.
