خودروهای جدید بدون زاپاس چه دارند؟
از کیت پنچرگیری تا لاستیک خودآب‌بندی آی‌دی.۴
نبود لاستیک زاپاس در خودروهای جدید دیگر اتفاق عجیبی نیست. بررسی خودروهای جدید نشان می‌دهد بخشی از خودروسازان به‌جای زاپاس کامل یا موقت، از کیت پنچرگیری، لاستیک ران‌فلت یا لاستیک‌های خودآب‌بندی استفاده می‌کنند. نمونه این تغییر را می‌توان در خودروهایی مانند فولکس‌واگن آی‌دی.۴ کراس و هوندا وزل دید. با این حال، این تجهیزات عملکرد یکسانی ندارند و بعضی از آن‌ها فقط برای پنچری‌های کوچک می‌توانند خودرو را موقتاً به مسیر برگردانند.
چه چیزی جای لاستیک زاپاس را گرفته است؟
راه‌حل خودروسازان یکسان نیست. بعضی خودروها هنوز زاپاس موقت دارند و گروه دیگری از فناوری‌هایی استفاده می‌کنند که فضای کمتری اشغال می‌کنند. بنابراین «نداشتن زاپاس» الزاماً به معنای نداشتن هیچ راه‌حل اضطراری نیست؛ مسئله این است که هر خودرو از چه فناوری استفاده می‌کند و آن فناوری در چه نوع آسیبی کارایی دارد.
| راه‌حل | نحوه کار | محدودیت اصلی |
|---|---|---|
| زاپاس موقت | چرخ آسیب‌دیده با یک چرخ کوچک‌تر جایگزین می‌شود | سرعت و مسافت استفاده محدود است |
| کیت پنچرگیری | درزگیر همراه با کمپرسور سوراخ کوچک را موقتاً می‌بندد | برای بعضی پارگی‌ها و آسیب دیواره مناسب نیست |
| لاستیک ران‌فلت | پس از افت فشار امکان ادامه حرکت محدود دارد | مسافت و سرعت مجاز محدود است |
| لاستیک خودآب‌بندی | ماده داخلی اطراف بعضی سوراخ‌های کوچک را آب‌بندی می‌کند | هر نوع پارگی یا آسیب را ترمیم نمی‌کند |
فولکس‌واگن آی‌دی.۴ کراس؛ زاپاس جای خود را به لاستیک خودآب‌بندی داده است
فولکس‌واگن آی‌دی.۴ کراس یکی از نمونه‌های مرتبط با بازار ایران است که به لاستیک‌های آب‌بندی‌شونده مجهز شده است. در فهرست تجهیزات آی‌دی.۴ کراس، لاستیک‌های موسوم به «سیل تایر» برای تیپ‌های مختلف دیده می‌شوند.
در این فناوری، لایه‌ای از ماده آب‌بندی در بخش داخلی لاستیک قرار دارد. اگر جسمی مانند میخ سوراخ کوچکی در سطح آج ایجاد کند، ماده داخلی می‌تواند اطراف محل نفوذ را ببندد و سرعت خروج هوا را کاهش دهد. این فناوری با لاستیک ران‌فلت تفاوت دارد. ران‌فلت عمدتاً با ساختار تقویت‌شده خود اجازه می‌دهد خودرو پس از افت فشار مسافت محدودی حرکت کند؛ در لاستیک خودآب‌بندی، هدف بستن بعضی سوراخ‌های کوچک پیش از تخلیه شدید باد است.
هوندا وزل به‌جای زاپاس کیت پنچرگیری دارد
هوندا وزل مثال دیگری از حذف زاپاس است. هوندا برای وزل در بازار ژاپن صراحتاً اعلام کرده که خودرو به کیت اضطراری تعمیر پنچری مجهز می‌شود و به همین دلیل زاپاس در آن قرار نگرفته است. کیت پنچرگیری معمولاً از یک کمپرسور برقی و بطری ماده درزگیر تشکیل می‌شود.
ماده درزگیر وارد لاستیک می‌شود و کمپرسور فشار باد را دوباره بالا می‌برد تا خودرو بتواند پس از یک پنچری کوچک، موقتاً به حرکت ادامه دهد. این روش جایگزین کامل زاپاس محسوب نمی‌شود. اگر دیواره لاستیک پاره شده باشد، آسیب شدید باشد یا سوراخ از محدوده قابل ترمیم بزرگ‌تر باشد، کیت نمی‌تواند مشکل را برطرف کند.
آئودی کیو۴ ای‌ترون هم با کیت تعمیر لاستیک عرضه می‌شود
در فهرست تجهیزات رسمی آئودی کیو۴ ای‌ترون مدل ۲۰۲۶ برای بازار اروپا، مجموعه ابزار خودرو همراه با کیت تعمیر لاستیک جزو تجهیزات استاندارد آمده است. این موضوع برای بازار ایران هم قابل توجه است، زیرا نسخه‌های جدید آئودی کیو۴ ای‌ترون از خودروهای مطرح‌شده برای عرضه در ایران هستند. با این حال، تجهیزات دقیق خودرو می‌تواند با توجه به بازار و سفارش واردکننده تغییر کند؛ بنابراین وجود همین کیت در نمونه ایرانی باید با مشخصات نهایی خودرو تطبیق داده شود.
نیسان قشقایی در بعضی نسخه‌ها زاپاس را با کیت پنچرگیری عوض کرده است
دفترچه نیسان قشقایی جدید نیز هر دو حالت را پوشش می‌دهد. برخی نسخه‌ها زاپاس دارند و برخی دیگر به کیت اضطراری پنچرگیری مجهزند. در نسخه مجهز به کیت، نیسان یک بطری درزگیر، کمپرسور هوا و برچسب محدودیت سرعت در اختیار راننده قرار می‌دهد و زاپاس، جک و میله مربوط به آن به‌صورت استاندارد وجود ندارند.
نیسان تأکید می‌کند این کیت برای تعمیر موقت پنچری کوچک است. اگر بریدگی یا سوراخ حدود ۴ میلی‌متر یا بیشتر باشد، دیواره لاستیک آسیب ببیند، رینگ صدمه دیده باشد یا بیش از یک لاستیک پنچر شود، استفاده از کیت توصیه نمی‌شود. از آنجا که نسل جدید نیسان قشقایی برای بازار ایران هم مطرح شده، نوع تجهیز نسخه وارداتی باید براساس تیپ نهایی بررسی شود.
اوپل موکا، مرسدس بنز ای‌کیوبی و ب‌ام‌و ۵۳۰آی چه وضعیتی دارند؟
در خانواده اوپل موکا نیز بسته به نسخه، کیت تعمیر لاستیک یا زاپاس دیده می‌شود. دفترچه اوپل توضیح می‌دهد خودروهای مجهز به کیت پنچرگیری، کمپرسور و ماده درزگیر را در صندوق حمل می‌کنند و این کیت برای آسیب‌های کوچک سطح آج طراحی شده است. آسیب دیواره یا سوراخ‌های بزرگ‌تر از حدود ۴ میلی‌متر ممکن است با آن قابل ترمیم نباشد.
برای خودروهایی مانند مرسدس بنز ای‌کیوبی و ب‌ام‌و ۵۳۰آی نیز نوع راه‌حل پنچری به تیپ و تجهیزات سفارش‌داده‌شده وابسته است. در بازارهای مختلف می‌توان نسخه‌هایی با کیت پنچرگیری یا لاستیک‌هایی با قابلیت ادامه حرکت پس از افت فشار پیدا کرد. به همین دلیل، درباره نمونه‌های واردشده به ایران باید تجهیزات همان خودرو مبنا قرار گیرد.
کیت پنچرگیری دقیقاً کجا نمی‌تواند جای زاپاس را بگیرد؟
مهم‌ترین تفاوت زمانی مشخص می‌شود که آسیب از یک سوراخ کوچک در سطح آج فراتر برود. کیت‌های درزگیر برای پارگی دیواره لاستیک، ترکیدگی، جداشدن لاستیک از رینگ یا بعضی سوراخ‌های بزرگ طراحی نشده‌اند. کانسیومر ریپورتس نیز تأکید می‌کند که کیت درزگیر در صورت پارگی دیواره یا آسیب گسترده لاستیک نمی‌تواند مشکل را برطرف کند. در چنین شرایطی، خودرو بدون زاپاس ممکن است برای ادامه مسیر به امداد جاده‌ای نیاز داشته باشد.
موضوع دیگری که معمولاً دیده نمی‌شود، تاریخ مصرف ماده درزگیر است. این ماده عمر نامحدود ندارد و سازندگان برای آن تاریخ انقضا مشخص می‌کنند. انجمن خودروی آمریکا عمر بسیاری از این کیت‌ها را حدود چهار تا هشت سال اعلام کرده است.
چند درصد خودروهای جدید دیگر زاپاس ندارند؟
بررسی تازه کانسیومر ریپورتس روی خودروهایی که از سال ۲۰۲۰ آزمایش کرده، نشان می‌دهد زاپاس کامل به تجهیز نسبتاً کمیابی تبدیل شده است. تنها ۹ درصد خودروهای این مجموعه زاپاس کامل داشتند و ۴۶ درصد با زاپاس موقت عرضه شده‌اند. در مقابل، ۳۴ درصد کیت درزگیر و کمپرسور، ۷ درصد لاستیک ران‌فلت و ۴ درصد هیچ‌کدام از این تجهیزات را نداشتند.
در نتیجه، حدود ۴۵ درصد خودروهای بررسی‌شده در این مجموعه بدون زاپاس کامل یا موقت بوده‌اند. این آمار مربوط به خودروهای آزمایش‌شده توسط کانسیومر ریپورتس است و نمی‌توان آن را به تمام خودروهای جهان تعمیم داد.
حذف زاپاس هم روند کاملاً تازه‌ای نیست. انجمن خودروی آمریکا در سال ۲۰۱۷ اعلام کرده بود ۲۸ درصد خودروهای مدل همان سال در آمریکا به‌صورت استاندارد زاپاس نداشتند. کاهش وزن و کمک به کاهش مصرف سوخت از دلایلی بود که برای این روند مطرح شد.
