سیستم EPS خودرو چیست؟
عملکرد فرمان برقی، مزایا و علائم خرابی
سیستم EPS خودرو یا فرمان برقی، با نیروی موتور الکتریکی به راننده کمک می‌کند فرمان را با نیروی دست کمتری بچرخاند. EPS مخفف Electric Power Steering است و «ای‌پی‌اس» خوانده می‌شود. این نام گاهی با ESP اشتباه گرفته می‌شود؛ ESP به سامانه کنترل پایداری خودرو اشاره دارد، درحالی‌که وظیفه EPS کمک به چرخاندن فرمان است.
سیستم EPS چگونه کار می‌کند و چه اجزایی دارد؟
وقتی فرمان را می‌چرخانید، حسگر گشتاور میزان نیروی دست شما را اندازه می‌گیرد. واحد کنترل فرمان با دریافت اطلاعات این حسگر و سرعت خودرو، مقدار کمک لازم را تعیین می‌کند. سپس موتور برقی، نیروی کمکی را از طریق قطعات انتقال نیرو به مجموعه فرمان می‌رساند.
هنگام پارک و حرکت آهسته، کمک بیشتر است تا چرخاندن فرمان آسان‌تر شود؛ در سرعت بالا، مقدار کمک کاهش می‌یابد. آرایش حسگرها هم به طراحی سامانه بستگی دارد. گشتاور و زاویه فرمان می‌توانند در یک مجموعه اندازه‌گیری شوند و همه سامانه‌ها حسگر زاویه مستقل ندارند.
تفاوت فرمان برقی EPS و فرمان هیدرولیک چیست؟
تفاوت اصلی این دو سامانه، روش ایجاد نیروی کمکی است. نوع دیگری به نام فرمان الکتروهیدرولیک هم وجود دارد که موتور برقی، پمپ هیدرولیک آن را به حرکت درمی‌آورد و مدار روغن همچنان در آن باقی است. فعال‌ماندن کمک فرمان هنگام خاموشی موتور خودرو نیز به طراحی سامانه، وضعیت برق و شرایط کار خودرو بستگی دارد.
| ویژگی | فرمان برقی EPS | فرمان هیدرولیک متعارف |
|---|---|---|
| روش ایجاد کمک | نیروی موتور برقی | فشار روغن؛ پمپ معمولاً از موتور خودرو نیرو می‌گیرد |
| مدار روغن، پمپ و شلنگ هیدرولیک | ندارد | دارد |
مزایا و معایب فرمان برقی خودرو چیست؟
فرمان برقی نسبت به هیدرولیک متعارف انرژی کمتری مصرف می‌کند و مقدار و نحوه کمک آن با نرم‌افزار قابل تنظیم است. این سامانه می‌تواند با برخی امکانات کمک‌راننده همکاری کند؛ البته نصب EPS به‌تنهایی به معنی وجود این امکانات در خودرو نیست.
مطالب مرتبط با این مقاله
براساس موضوع همین مقاله
موضوعی که دنبالش بودی رو پیدا نکردی؟
برامون بنویس تا برای تولید مطالب بعدی بررسیش کنیم.
عیب‌یابی فرمان برقی ممکن است به بررسی بخش‌های الکترونیکی و مکانیکی نیاز داشته باشد. هزینه تعمیر هم به مدل خودرو، قطعه معیوب و امکان تعمیر یا ضرورت تعویض آن بستگی دارد. بنابراین، ارزان‌تر یا گران‌تر بودن تعمیر نسبت به هیدرولیک را باید برای همان خودرو و همان ایراد سنجید.
چراغ EPS روی داشبورد چه معنایی دارد؟
هشدار فرمان برقی می‌تواند با نوشته EPS، نماد فرمان یا پیام متنی روی داشبورد نمایش داده شود. روشن‌شدن کوتاه چراغ هنگام بازکردن سوئیچ می‌تواند بخشی از بررسی اولیه سامانه باشد. باقی‌ماندن هشدار پس از این بررسی یا ظاهرشدن آن هنگام کار خودرو، می‌تواند نشانه اختلال باشد. برای تشخیص این دو وضعیت، باید به زمان ظاهرشدن هشدار و ماندن یا خاموش‌شدن آن توجه کرد.
آیا رانندگی با چراغ EPS روشن خطرناک است؟
چراغ EPS روشن را جدی بگیرید، حتی اگر فرمان عادی کار کند. در EPS متعارف، اتصال مکانیکی فرمان باقی می‌ماند؛ بااین‌حال، قطع کمک می‌تواند کنترل آن را دشوار کند.
- ■اگر کنترل فرمان دشوار شده یا پیام خودرو دستور توقف می‌دهد، در محل امن توقف کنید.
- ■در صورت دشواری کنترل، برای انتقال خودرو از امداد کمک بگیرید.
- ■اگر فرمان عادی است، مطابق پیام و دفترچه همان خودرو عمل کنید. پیام «نیاز به سرویس» و «توقف امن» اقدام یکسانی نمی‌خواهند.
- ■خاموش‌شدن هشدار را نشانه قطعی رفع منشأ ایراد ندانید.
علائم خرابی سیستم فرمان برقی چیست؟
تغییرات زیر در رفتار فرمان نیاز به بررسی دارند:
- ■افزایش غیرعادی نیروی لازم برای چرخاندن فرمان
- ■سبک و سنگین‌شدن نامنظم فرمان
- ■تفاوت محسوس مقاومت فرمان هنگام چرخاندن به چپ و راست
- ■صدا، لقی، لرزش یا کشیدن خودرو به یک سمت
صدا، لقی، لرزش و کشیدن خودرو به‌تنهایی خرابی بخش برقی را ثابت نمی‌کنند؛ تایرها، جلوبندی و اتصالات مکانیکی هم می‌توانند منشأ آن‌ها باشند. بعضی صداهای کوتاه رله یا موتور نیز در برخی مدل‌ها و شرایط طبیعی‌اند. اختلال عملکرد فرمان ممکن است بدون روشن‌شدن چراغ هشدار رخ دهد.
علت روشن‌شدن چراغ EPS چیست؟
تشخیص علت هشدار به خواندن کد خطا و آزمایش بخش‌های مرتبط نیاز دارد. چراغ به‌تنهایی قطعه معیوب را مشخص نمی‌کند. موارد احتمالی عبارت‌اند از:
- ■مشکل تغذیه برق یا افت ولتاژ
- ■ایراد فیوز، سیم‌کشی یا اتصالات
- ■اختلال حسگر، موتور برقی یا واحد کنترل
- ■مشکل ارتباط میان واحدهای کنترلی خودرو
سامانه همچنین ممکن است برای حفاظت در برابر گرما، کمک را محدود کند. این وضعیت می‌تواند فرمان را موقتاً سنگین کند، بدون اینکه الزاماً چراغ روشن شود. سنگینی ناشی از حفاظت حرارتی یا افت ولتاژ، به‌تنهایی خرابی دائمی موتور یا واحد کنترل را ثابت نمی‌کند.
انواع سیستم فرمان برقی EPS
| نوع | محل اعمال نیروی کمکی |
|---|---|
| ستونی | نیروی کمکی موتور به ستون فرمان اعمال می‌شود. |
| تک‌پینیونی | کمک موتور از طریق همان پینیون، یعنی چرخ‌دنده متصل به ورودی فرمان، منتقل می‌شود. |
| دوپینیونی | یک پینیون نیروی راننده و پینیون دیگر نیروی موتور را به شانه فرمان، یعنی میله دندانه‌دار مجموعه، منتقل می‌کند. |
| شانه‌ای | نیروی کمکی موتور مستقیماً به حرکت شانه فرمان اضافه می‌شود. |
کدام خودروهای ایرانی و خارجی به EPS مجهز هستند؟
جدول زیر نمونه‌هایی از خودروهای داخلی و مونتاژی بازار ایران را نشان می‌دهد. فهرست کامل نیست و تجهیز به فرمان برقی، به نسخه خودرو بستگی دارد.
| خودرو | نسخه مجهز به فرمان برقی |
|---|---|
| تارا | دستی V1P و اتوماتیک V4 LX |
| پژو ۲۰۷ | اتوماتیک ۶ سرعته با موتور TU5P |
| دنا پلاس دستی | EF7P با گیربکس ۶ سرعته |
| دنا پلاس توربو اتوماتیک | معمولی و آپشنال |
| شاهین | اتوماتیک CVT |
| ری‌را | بنزینی اتوماتیک ۶ سرعته |
| جک S3 | ۱.۶ لیتری CVT |
| کی‌ام‌سی J7 | بنزینی ۱.۵ لیتری توربو |
| کی‌ام‌سی X5 | ۱.۵ لیتری توربو |
| ام‌وی‌ام X22 پرو | دستی MT |
| کی‌ام‌سی T9 | بنزینی اتوماتیک ۸ سرعته |
سؤالات متداول درباره فرمان برقی EPS
چگونه از فرمان برقی مراقبت کنیم؟
از عبور از مسیرهای سیلابی و موتورشویی غیراصولی پرهیز کنید؛ نفوذ آب به موتور و واحد کنترل می‌تواند آسیب‌زا باشد. بازدیدهای دوره‌ای را مطابق دفترچه خودرو انجام دهید.
چه کاری می‌تواند فرمان برقی را بیش‌ازحد گرم کند؟
چرخاندن مکرر و سریع فرمان هنگام توقف یا فشار طولانی در انتهای دامنه چرخش، در برخی خودروها می‌تواند باعث افزایش دمای سامانه شود.
آیا سنگینی فرمان بلافاصله پس از بازکردن سوئیچ طبیعی است؟
در بعضی مدل‌ها، فرمان هنگام بررسی اولیه سامانه موقتاً سنگین‌تر است و پس از پایان بررسی به حالت عادی برمی‌گردد.
آیا صدای فرمان برقی در هوای سرد نشانه خرابی است؟
در برخی مدل‌ها، هنگام چرخاندن فرمان در دمای پایین صدا ایجاد می‌شود که با گرم‌شدن کاهش می‌یابد. طبیعی‌بودن این رفتار باید با توضیحات دفترچه همان خودرو تطبیق داشته باشد.
بازگشت فعال فرمان چیست؟
در برخی سامانه‌های EPS، نیروی کمکی به بازگشت فرمان به موقعیت مرکزی هنگام حرکت کمک می‌کند. این قابلیت در همه خودروهای دارای فرمان برقی وجود ندارد.
آیا فرمان برقی می‌تواند کشیده‌شدن خودرو به یک سمت را جبران کند؟
بعضی سامانه‌ها برای کاهش نیاز به اصلاح مداوم مسیر، نیروی کمکی اصلاحی اعمال می‌کنند. این قابلیت جای بررسی و رفع ایراد تایرها یا جلوبندی را نمی‌گیرد.
