طرح جدید کارت سوخت چه میگوید؟
طرح جدید مدیریت سوخت فعلاً در مرحله آزمایشی قرار دارد. طبق توضیح عضو کمیسیون انرژی مجلس، هدف این طرح مدیریت کارتهای سوخت جایگاهها، کاهش صفهای طولانی و کنترل دقیقتر مصرف بنزین است. مهمترین تغییر برای رانندهها این است که سامانه میتواند کارت سوخت و کارت بانکی را با هم تطبیق دهد. اگر کارت سوخت برای یک نفر باشد و پرداخت با کارت بانکی شخص دیگری انجام شود، بنزین با نرخ آزاد ۵ هزار تومان حساب میشود.
مرحله اول؛ ماجرا از کارت سوخت جایگاهها شروع شد
در بعضی استانها، استفاده از کارت سوخت جایگاهها مشکلساز شده است. بخشی از رانندهها کارت سوخت شخصی ندارند، کارتشان را همراه نمیبرند یا از کارت جایگاه استفاده میکنند. در مناطق حساس به قاچاق سوخت، این موضوع کنترل مصرف را سختتر میکند.
به همین دلیل، در سیستان و بلوچستان و کرمان طرحی به نام کدینگ اجرا شد. در این طرح، بعضی افراد فقط میتوانستند از جایگاههای مشخصشده سوختگیری کنند. نتیجه این مدل، صفهای طولانی و نارضایتی شهروندان بود. حالا وزارت نفت و شرکت ملی پخش دنبال مدلی هستند که وابستگی به کارت جایگاه کمتر شود و سهمیه هر فرد دقیقتر روی کارت خودش مدیریت شود.
مرحله دوم؛ سهمیهها قرار است روی کارت سوخت شخصی بماند
طبق توضیح این نماینده مجلس، سهمیه بنزین فعلی همچنان بر پایه کارت سوخت شخصی تعریف میشود. یعنی کارت سوخت حذف نمیشود و سهمیه مالک خودرو از همین مسیر قابل استفاده خواهد بود.
در مدل مطرحشده، سهمیه ۶۰ لیتری بنزین ۱۵۰۰ تومانی و سهمیه ۷۰ لیتری بنزین ۳۰۰۰ تومانی سر جای خود میماند. درباره سهمیه آزاد هم گفته شده ممکن است حدود ۴۰ لیتر بنزین با نرخ ۵ هزار تومان به کارت سوخت افراد اضافه شود. هدف این بخش، کاهش نیاز مردم به کارت سوخت جایگاه است.
مرحله سوم؛ کارت سوخت جایگاهها محدود میشود
در طرح آزمایشی، کارت سوخت جایگاهها از بعضی پمپبنزینها کنار گذاشته میشود یا استفاده از آن کاهش پیدا میکند. ایده اصلی این است که هر راننده با کارت سوخت خودش بنزین بزند و سهمیه آزاد هم روی همان کارت در دسترس باشد.
اگر این بخش درست اجرا شود، راننده برای بنزین آزاد هم کمتر به کارت جایگاه نیاز دارد. شرکت ملی پخش هم راحتتر میتواند ببیند هر خودرو چقدر مصرف کرده و سهمیه از کدام کارت کم شده است.
مرحله چهارم؛ کارت بانکی هم وارد کنترل سوخت میشود
در این طرح، کارت بانکی فقط ابزار پرداخت نیست. سامانه، اطلاعات کارت بانکی و کارت سوخت را با هم تطبیق میدهد. ملاک اصلی، کد ملی صاحب کارت سوخت و کد ملی صاحب کارت بانکی است.
اگر هر دو کارت برای یک نفر باشند، سوختگیری طبق سهمیه همان فرد انجام میشود. اگر کارت سوخت برای یک نفر باشد و کارت بانکی برای شخص دیگری، سامانه اختلاف کد ملی را تشخیص میدهد و نرخ آزاد را اعمال میکند.
مرحله پنجم؛ استفاده از کارت سوخت دیگران چه نتیجهای دارد؟
تغییر مهم طرح همینجاست. در گذشته، اگر کسی کارت سوختش را به فرد دیگری میداد، سوخت از سهمیه صاحب کارت کم میشد. در مدل جدید، پرداختکننده هم اهمیت پیدا میکند.
اگر راننده با کارت سوخت فرد دیگری بنزین بزند و هزینه را با کارت بانکی خودش پرداخت کند، سامانه کد ملیها را یکی نمیبیند. در این حالت، بنزین با نرخ آزاد ۵ هزار تومان محاسبه میشود. بنابراین استفاده از کارت سوخت دیگران دیگر مثل قبل به معنی دسترسی ساده به سهمیه یارانهای نیست.
مرحله ششم؛ کارت سوخت حذف نمیشود
یکی از ابهامهای مهم این خبر، حذف کارت سوخت است. طبق توضیح عضو کمیسیون انرژی، کارت سوخت فعلاً باقی میماند. راننده برای سوختگیری همچنان به کارت سوخت نیاز دارد و کارت بانکی هم برای پرداخت استفاده میشود.
پیشنهاد بعضی نمایندگان این بوده که کارت سوخت و کارت بانکی یکی شوند؛ شبیه مدل کالابرگ که اعتبار روی کارت بانکی میآید. اما نظر فعلی شرکت ملی پخش این است که کارت سوخت برای کنترل و مدیریت توزیع بنزین باقی بماند و کارت بانکی فقط بخش پرداخت را انجام دهد.
مرحله هفتم؛ اجرای طرح فعلاً سراسری نیست
این طرح هنوز به اجرای سراسری نرسیده است. طبق خبر، قرار است مدل جدید در تعدادی از جایگاههای سوخت و بهصورت پایلوت اجرا شود. بعد از اجرای آزمایشی، نتیجه طرح بررسی میشود.
اگر طرح بتواند صفها را کمتر کند، وابستگی به کارت جایگاه را کاهش دهد و توزیع سهمیه را دقیقتر کند، احتمال گسترش آن به مناطق دیگر وجود دارد. اگر اجرا به مشکل بخورد، دولت و مجلس باید سراغ مدلهای جایگزین بروند.
مرحله هشتم؛ چرا مدیریت مصرف بنزین جدیتر شده است؟
در بخش دیگری از خبر، عضو کمیسیون انرژی از کاهش تولید بنزین کشور گفته است. طبق توضیح او، تولید بنزین حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد پایین آمده و همین موضوع فشار بیشتری روی مدیریت مصرف گذاشته است.
واردات بنزین هم هزینه ارزی دارد. وقتی تولید داخلی کم میشود و تقاضا بالا میماند، دولت دو مسیر دارد: یا بنزین بیشتری وارد کند، یا مصرف را دقیقتر مدیریت کند. طبق این خبر، فعلاً تأکید اصلی روی مدیریت مصرف و کنترل توزیع است.
مرحله نهم؛ آیا قیمت بنزین گران میشود؟
در این خبر، افزایش قیمت بنزین بهعنوان یکی از سناریوهای مطرحشده آمده، اما عضو کمیسیون انرژی میگوید مجلس با افزایش قیمت مخالف است. دلیل مخالفت هم فشار اقتصادی و تبعات اجتماعی عنوان شده است.
چند مدل دیگر هم مطرح شده؛ از کاهش سهمیهها تا تمرکز بیشتر بر CNG. یک پیشنهاد این است که اگر تولید بنزین کم شده، سهمیه همه مردم به نسبت کاهش پیدا کند. پیشنهاد دیگر این است که بنزین مازاد با قیمت بالاتر عرضه شود. با این حال، نگاه اعلامشده مجلس بر مدیریت غیرقیمتی است؛ یعنی کنترل مصرف بدون افزایش مستقیم قیمت بنزین سهمیهای.
جدول ساده تغییرات احتمالی برای رانندهها
| موضوع | وضعیت مطرحشده در طرح |
| کارت سوخت شخصی | باقی میماند |
| کارت بانکی | برای پرداخت استفاده میشود |
| تطبیق کد ملی | بین کارت سوخت و کارت بانکی انجام میشود |
| استفاده از کارت سوخت دیگران | در صورت اختلاف کد ملی، بنزین آزاد حساب میشود |
| نرخ بنزین آزاد در این طرح | ۵ هزار تومان |
| کارت سوخت جایگاه | در برخی جایگاهها محدود یا حذف میشود |
| اجرای طرح | فعلاً آزمایشی |
| استانهای درگیر در بحث اولیه | سیستان و بلوچستان و کرمان |
جمعبندی کاربردی برای رانندهها
اگر این طرح اجرا شود، همراه داشتن کارت سوخت شخصی اهمیت بیشتری پیدا میکند. رانندهای که با کارت سوخت خودش و کارت بانکی خودش بنزین میزند، طبق سهمیه تعریفشده سوختگیری میکند. اما اگر کارت سوخت برای یک نفر باشد و پرداخت با کارت بانکی فرد دیگری انجام شود، سامانه میتواند نرخ آزاد را اعمال کند.
پس تغییر اصلی برای مردم در خودِ فرآیند سوختگیری است: کارت سوخت باقی میماند، کارت بانکی نقش پرداخت را دارد و هماهنگی اطلاعات دو کارت تعیین میکند بنزین سهمیهای حساب شود یا آزاد.
